Στις 20 Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα «Αλκης Αργυριάδης» του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) Ημερίδα με αντικείμενο τη διπλή γεωπολιτική κρίση στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή (Γάζα) από πλευράς Διεθνούς και Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου, με γεωπολιτικές προεκτάσεις, που διοργάνωσε το «Ιδρυμα Διεθνών Νομικών Μελετών Καθηγητού Ηλία Κρίσπη και Δρος Αναστασίας Σαμαρά-Κρίσπη».
Η Ημερίδα ήταν διαρθρωμένη σε τέσσερεις ενότητες: (1) Χαιρετισμός από την Αντιπρύτανη του ΕΚΠΑ καθηγήτρια κα. Σοφία Παπαϊωάννου και την Πρόεδρο του Ιδρύματος Διεθνών Νομικών Μελετών Δρα. Α. Σαμαρά-Κρίσπη, (2) γενικές-περιεκτικές ομιλίες, σε δύο βασικές ενότητες, που κάλυπταν το συνολικό εύρος της προβληματικής ανεξαρτήτως περιφερειακών ιδιαιτεροτή-των, καθώς και ειδικές ομιλίες (3) για τον πόλεμο μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας και την (4) αντιπαράθεση μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς.
Η Αντιπρύτανις του ΕΚΠΑ κα. Παπαιωάννου παρατήρησε ότι δεν υπάρχουν μηχανισμοί επιβολής του Διεθνούς Δικαίου, έργο που πρέπει να αναλάβουν οι διεθνείς οργανισμοί, ενώ η Δρ Αναστασία Σαμαρά-Κρίσπη προέβη σε γενική εισαγωγή στη νομική θεματική της Ημερίδας, υπογράμμισε ότι η Δύση, ως πολιτική οντότητα, είναι απούσα, ο γαλλο-γερμανικός άξονας δεν λειτουργεί και η Ευρωπαϊκή Ένωση αδυνατεί να λάβει δυναμικές –για την άμεση αντιμετώπιση των λίαν προβληματικών ζητημάτων– αποφάσεις. Επίσης, τόνισε ότι μέσω των κυρώσεων έχει επιτευχθεί εργαλειοποίηση της ενέργειας, ενώ η Κίνα, σύμμαχος της Ρωσίας, απορροφά πετρέλαιο και τεχνολογία. Στη Μέση Ανατολή επιδιώκεται «ηρεμία» μέσω της τελευταίας συμφωνίας Ισραήλ-Χαμάς, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει τελική κατάπαυση του πυρός και κάποια ελπίδα ειρήνευσης.
Στην ομιλία του με θέμα «η επίδραση των γεωπολιτικών κρίσεων στη διαμόρφωση του Διεθνούς Δικαίου» ο κ. Αντώνης Μπρεδήμας, ομότιμος καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, αναφέρθηκε στην επέμβαση του ΝΑΤΟ στο Κόσοβο, η οποία δεν απετέλεσε τελικά νομικό «προηγούμενο» παρά την επίδρασή της επί των εξελίξεων, στην ενίσχυση της Ουκρανίας από τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ τόσο με στρατιωτικό εξοπλισμό, όσο και με χρηματοδότηση, για την οποία, παρά την αντίθεσή της προς το Διεθνές Δίκαιο, δεν υπήρξε διαμαρτυρία της Ρωσίας και, τέλος, στις στρατιωτικές επεμβάσεις κατά της τρομοκρατίας στο έδαφος τρίτων κρατών (ΗΠΑ, ΝΑΤΟ, Τουρκία) στο πλαίσιο της προληπτικής άμυνας, και υποστήριξε ότι και αυτές είναι αντίθετες προς το Διεθνές Δίκαιο. Ο Πρέσβης ε.τ. κ. Αλέξανδρος Μαλλιάς ανέπτυξε την «Ευρωπαϊκή Αρχιτεκτονική Ασφαλείας μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τον πόλεμο στην Εγγύς Ανατολή». Προβαίνοντας δε σε εκτενή ιστορική αναδρομή και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν έχει επιτευχθεί συλλογική ασφάλεια και ότι τα τετελεσμένα που εκφράζουν το «εθνικό συμφέρον» και τη στρατιωτική ισχύ υπερισχύουν τελικά του Διεθνούς Δικαίου και των αρχών του Χάρτη του ΟΗΕ. Η κα. Μάνια Τελαλιάν, τ. Διευθύντρια της Ειδικής Νομικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Εξωτερικών και επί κεφαλής του Γραφείου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Οργανισμού Ασφαλείας και Συνεργασίας στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) δεν κατέστη δυνατόν να παραστεί και η εισήγησή της με θέμα «Το Διεθνές Δίκαιο μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία (η απαγόρευση της χρήσης ενόπλου βίας)» ανεγνώσθη.
Ο κ. Αλέξανδρος-Λίνος Σισιλιάνος, καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ και τ. Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου μίλησε για τη «Σύγκρουση στην Ουκρανία ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου». Ανέλυσε τη νομολογία του ΕΔΔΑ επί των προσφυγών της Ουκρανίας κατά Ρωσίας και τόνισε ότι το Δικαστήριο δέχτηκε ότι έχει δικαιοδοσία βάσει της «διοικητικής πρακτικής» της Ρωσίας, ενώ επί της ουσίας αξιολόγησε αποδείξεις «από πρώτη άποψη αλλά με ενδελεχή τεκμηρίωση». Καταδίκασε τη Ρωσία για παράβαση όλων σχεδόν των άρθρων της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και για «εκρωσισμό» της Κριμαίας. Το πρόβλημα, κατά τον εισηγητή, είναι η εκτέλεση της απόφασης του ΕΔΔΑ, καθ’ όσον δεν αναμένεται να συμμορφωθεί η Ρωσία, πράγμα που φέρει στο προσκήνιο τη διαφορά νομιμοποίησης και αποτελεσματικότητας του ευρωπαϊκού συστήματος προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Ο Αναπληρωτής Καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου και βουλευτής κ. Άγγελος Συρίγος διεξήλθε τις «Αναλογίες και διαφορές ανάμεσα στην τουρκική εισβολή του 1974 και στη ρωσική εισβολή του 2022» και διαπίστωσε ότι η συμπεριφορά της Τουρκίας και της Ρωσίας παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες όσον αφορά την παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου. Ο εισηγητής υπενθύμισε τη γερμανική εισβολή στην Τσεχοσλοβακία για την υποστήριξη των Σουδητών καθώς και την περίπτωση της Χαβάης το 1894, όταν οι ΗΠΑ δεν αναγνώρισαν το νόμιμο ηγεμόνα του νησιού και εισέβαλαν σ’ αυτό (πολύ αργότερα ζήτησαν συγγνώμη). Τις αποφάσεις των διεθνών δικαστηρίων στην περίπτωση της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία ανέπτυξαν η Δρ. Ζηνοβία Σταυρίδη, τ. Προϊσταμένη της Ειδικής Νομικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Εξωτερικών («Η προσφυγή της Ουκρανίας κατά της Ρωσικής Ομοσπονδίας ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά της Γενοκτονίας») και η Δρ Μάρθα Παπαδοπούλου, Νομικός Σύμβουλος Α’ στην Ειδική Νομική Υπηρεσία του Υπουργείου Εξωτερικών («Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και η κατάσταση στην Ουκρανία»).
Στις βασικές «αιτίες του πολέμου της Γάζα και την επίδρασή του στην ευρύτερη περιοχή» αναφέρθηκε ο κ. Κωνσταντίνος Υφαντής, καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου. Επισήμανε ότι πλέον δεν ελέγχεται η βία και η ένταση στην περιοχή, αποσταθεροποιούνται οι αραβικοί δρώντες και καταρ-ρέουν τα κοσμικά καθεστώτα, ενώ αυξάνεται η επιρροή της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Κατά τον εισηγητή, παρατηρείται ριζοσπαστικοποίηση τόσο των Παλαιστινίων όσο και του Ισραήλ, οι τρίτοι αποφεύγουν να ασκήσουν πιέσεις προς τιθάσευση της βίας και η αρχιτεκτονική ασφαλείας αποσυντίθεται. Αποτέλεσμα του πολέμου είναι η κορύφωση της βίας προς επίτευξη πολιτικών στόχων, υποκινούμενων και από ενεργειακά κίνητρα, η επιστροφή των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και ο περιορισμός της επιρροής της Ρωσίας και του Ιράν. Επί του παρόντος δεν διαφαίνεται προοπτική ειρηνικής επίλυσης, κατέληξε ο εισηγητής. Τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο σε «ασύμμετρους πολέμους» ανέπτυξε η κα. Μαρία-Ντανιέλλα Μαρούδα, καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, στην εισήγησή της «Ο πόλεμος μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς στη Γάζα – Το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο στην αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσεως στη Γάζα. Δυσκολίες και ζητήματα σε σχέση με την αποτίμηση της συμπεριφοράς των εμπολέμων σύμφωνα με το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο». Η κα. Μαρούδα επισήμανε ότι στη Γάζα διεξάγεται «πόλεμος των πόλεων», η διεξαγωγή του οποίου διαφεύγει του θεωρητικού και επιχειρησιακού πεδίου των ενόπλων δυνάμεων (παραβίαση της αρχής της διάκρισης, παράνομη στόχευση, παράπλευρες απώλειες κτλ.), εκλείπει η οικονομική παραγωγή, με αποτέλεσμα η Γάζα να εξαρτάται από την ανθρωπιστική βοήθεια και την UNRWA, και ότι έχει γίνει αναγκαστικός εκτοπισμός με το 80-90% του πληθυσμού να έχει εγκαταλείψει τις εστίες του. Ένα ιδιαίτερα επίκαιρο και ενδιαφέρον ζήτημα ανέπτυξε ο Αναπληρωτής Καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ κ. Γεώργιος Κυριακόπουλος («To Διεθνές Δίκαιο και οι νέες υβριδικές απειλές (εγκλήματα κυβερνοχώρου») που βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγχρονης συζήτησης λόγω των εξελίξεων στην τεχνολογία, των απειλών για την ασφάλεια της αστικής υποδομής των κρατών και της δυσχέρειας αποδείξεων. Τέλος, ο Καθηγητής κ. Αναστάσιος Γουργουρίνης, Επίκουρος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, περιέγραψε την «Προσφυγή της Νικαράγουα κατά της Γερμανίας ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης για την πρόληψη και καταστολή του εγκλήματος της γενοκτονίας».
Το συντονισμό της Ημερίδας είχαν η Δρ. Αναστασία Σαμαρά-Κρίσπη, ο Δρ. Αλέξανδρος Κατράνης, Πληρεξούσιος Υπουργός Α ε.τ. και ο Αντιναύαρχος ε.α. Δρ. Στυλιανός Πολίτης.
Στην ενδιαφέρουσα αυτή Ημερίδα, η οποία αποτέλεσε και την πρώτη Ημερίδα του 2025 στο ΕΚΠΑ, παραβρέθηκαν υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι του Στρατού, Καθηγητές του ΕΚΠΑ, Πρέσβεις, Δικαστές και το ακροατήριο των Φίλων του Ιδρύματος Διεθνών Νομικών Μελετών Καθ. Ηλία Κρίσπη.